Çiftçiler Konfederasyonunda verilen bilgilere göre; İsveç’in AB ne katılımında istedikleri tam gerçekleşmese de dış satımlarını 4 kat arttırdıklarını ifade etmişlerdir.

Genel olarak İsveç genelinde  üretilen sütün %43.7’si içme sütü, %25.3’ü peynir, %12.3’ü tereyağı, %12.2’si süt tozu, %6.5’i de diğer ürünler şeklinde işlenmekte ve pazarlanmaktadır.

İSVEÇ’TEKİ HAYVANCILIK VE SÜT ÜRETİMİNE YÖNELİK BİLGİLER

(ARLA FOOD).

Ziyaret edilen süt fabrikası(ARLA FOOD) Kuzey Avrupa’nın en büyük süt fabrikası olup 10 bin yetiştiricinin üye olduğu bir  Danimarka+İsveç kooperatif şirketidir.

2006 yılı itibariyle İsveç’in süt üretimi 2.1 milyon ton, Danimarka’nın 4 milyon ton, İngiltere’nin ise 2.2 milyon ton olmuştur.

Arla 7-8 ülkede üretim yapmaktadır. Bu ülkelerin tamamında 7-8 bin kişi, İsveç teki işletmelerde ise 5  bin kişi çalışmaktadır.Yıllık gelirleri 5 milyar € olup tüm üretimin %21’i İsveç’te üretilmektedir.

-Stokholm’deki tesiste; 250 milyon lt/yıl süt işlenmektedir.

Günde işletmeye 700 bin lt süt gelmektedir. Diğer işletmelerle birlikte yıllık 350 milyon kg süt ve süt ürünü  500 çeşit ürün olarak üretilmektedir.

Üretimin %75’i İsveç Arla’da gerçekleşmektedir. Fabrikanın 130 aracı mevcut olup sütü toplama merkezlerinden almakta ve fabrikada üretilen ürünleri tüketim noktalarına dağıtmaktadır.

Ürün çeşitleri olarak; çeşitli  yağ oranına sahip içme sütü (1-7 günlük),(uzun süre dayanıklı olan UHT sütleri tüketiciler tercih etmemektedir.Süresi geçen sütler ise geri toplanarak yem üretiminde değerlendirilmektedir), yoğurt, krema türleri (ayrıca ekolojik üretim ürünleri de üretilmektedir).

Stokholm işletmesi yaklaşık  200 km çaplı bir alanda çalışma yapmaktadır.

Çiftçiden her gün alınan sütteki yağ, protein ve bakteri düzeyine bakılmaktadır. Bu 3 unsur çiftçiye verilecek olan süt fiyatını belirlemektedir.

Süt yeterli kaliteye sahip olduğunda çiftçiye sütü için 2.80 kron/lt fiyat verilmektedir. Sütteki yağ oranı %3.8-4 dolayında iken somatik hücre sayısı 100 bin dolayındadır.

Günde 600 çiftlikten süt alınmakta,süt ödemeleri ise 14 gün içinde çiftçiye yapılamaktadır.

Sütün fabrikaya gelişine kadar çiftçi, buradan sonra ise fabrika sütten sorumludur.

Arla dışında Milko adında da bir işletme kooperatifi de bulunmaktadır.

Arla  ürünleri 2 milyon  tüketiciye ulaşmaktadır. Müşteriler arasında; restorantlar, okullar,hastaneler,kreşler, marketler yer almaktadır.Ayrıca Arla okullara süt servisini de kendisi yapmaktadır.Okullarda öğle sütü programı uygulanmakta ve gideri devlet tarafından karşılanmaktadır.

1950 yılında itibaren sadece kutu sütü satılmaktadır.

Ekolojık ürünlerin market fiyatları 3-5 kron daha fazladır.. Ekolojık süt üretenlere  1 kron/lt ek fiyat verilmektedir.

Arla daki kapasite kullanım oranı %70 dolayındadır.

Kontrol mekanizması  Arla dışında bir denetim şirketine yaptırılmaktadır.

Devletin verdiği herhangi bir destek bulunmamaktadır.İşletmede oluşan yıllık kardan yetiştiriciye yıl sonunda kar payı dağıtılmaktadır.

ÖRGÜTLENME

Yetiştirici Arla ya üye olmakta, aidat ödemektedir.

Daha önceleri bir sınır olmamasına karşılık son zamanlarda en az 200 baş süt ineği olmayan yetiştiriciler  örgütte katılamamaktadır.

İlk kuruluş yıllarında yetiştiricilerin 2-3 adet ineği olmasına karşılık, şehirleşmeyle birlikte köylerdeki işletmeler sayı olarak azalmasına karşılık hayvan sayıları artarak büyüdüler,çiftçilik derneklerini, daha sonra da Arla yı kurdular.

Süt maliyetleri yaklaşık olarak 1.50 kron dolayındadır.Yetiştiriciden 2.80 krona alınmakta, markette ise satış fiyatı 7 kron/lt dolayındadır.

İsveç’te işletme sayıları azaltılmakta,süt üretimi kısıtlanmaktadır. Yetkililerin beklentisi dünya da süt fiyatlarının artacağı şeklindedir.

ÇİFTÇİLER KONFEDERASYONU;

İsveç nüfusunun %1 i  tarımsal faaliyet içindedir.

Konfederasyon; Yeşil endüstriye politikalar oluşturmak, halkı yönlendirmek, çiftçilik şirketlerini geliştirmek,desteklemek, üyeler arasında iletişim ve desteği  ve yardımlaşmayı sağlamak amacını taşımaktadır.165  bin üyeleri olup,1217 lokal büro, 19 bölge birliği olup  en üst karar organıdır.

Konfederasyon genel kurulunun 75 delegesi  doğrudan üyelerce, diğer 75 üye de şirket üyelerince seçilmektedir.34 kooperatif şirketin de 300 bin üyesi bulunmaktadır.

İlk kuruluş1879 yılında  olmuştur.1929 yılında çifçiler birliği kurulmuş,1971 yılında sendika, orman ve çiftlik federasyonları bir araya gelerek konfederasyonu  oluşturmuştur. Yeşil alanların arttırılmasına (ormancılığa)ağırlık verilmiştir.

Şirketler üye dışındaki yerlerde de çalışmaktadır.

Kar payı yerine üyelere hizmet sunulmaktadır.Şirketler gurubunda; sigorta,basın, danışmanlık,bağ-bahçe ve çiftlik bakımı,tadilat ve onarım,toplantı ve eğitim tesisleri işletmesi,güvenlik alanlarında faaliyet göstermektedir.

Tüm çiftlikler sigortalıdır.

Çiftçilik genelde aileden aileye geçmektedir.Yeni çiftçiliğe başlayacak olanlarda bilgili olmaları istenmektedir.

AB’ne üyelikte İsveç açısından istenen noktaya gelinmemiştir.Bu alandaki  AB kuralları tam olarak işletilememektedir.Ancak AB girişi olumlu olmuştur.

 Dış ticarette 1995 yılından önce 15 milyar kron olan dış satım bugün 40 milyar krona ulaşmıştır.

İsveç; tahılda kendi üretimini dışa satmakta, ihtiyacını ise dış alımla karşılamaktadır.

Orman ürünlerinden 80 milyar € kar etmektedir.

Konfederasyonun tüm çalışanları şirketlerle birlikte 2300 kişi dolayındadır.

Konfederasyon, okullara yönelik çalışmalar yapmakta, öğrencilere gıda ve çiftlik bilgileri gezilerle anlatılmaktadır.Üyelere dergi gönderilmekte, basından da yararlanılmaktadır.

1960 yılında itibaren küçük çiftçiler birleşmeye zorlanmıştır.

Çiftçilerin aylık geliri 6 bin kron dolayında dır. Bu nedenle çiftçilik yanında başka bir iş yapmak zorundadırlar.

Konfederasyon dışında başka örgütlerde olsa İsveç çiftçisinin %99 u  konfederasyona üye durumundadır. Ekolojık üretim yapanlar da konfederasyon içinde yer almaktadırlar.

2007 yılı itibariyle tarımsal üretimin  dağılımı; %12 si süt, %2 si yumurta, %1 kanatlı, %1 bal, %23 koyun-kuzu eti, %61 kırmızı et (dana ve domuz), %43 yem- silaj, %6 zeytinyağı, %5 şeker pancarı, %4 patates, %4 bahçe  şeklindedir.

Köylülerin %63’ü ormanlarda çalışmaktadır.Et ve süt üretiminde çalışanlar ise %23 dolayındadır. %8’i de koyunculuk yapmaktadırlar.

SÜT ÜRETİCİLERİ BİRLİĞİ;

Birlik süt işletme dernekleri ve hayvancılık derneklerinden alınan talimatlarla çalışmaktadır.

Kooperatifler de birliğe üye durumundadır. Birlik üst örgüt niteliğindedir.

İnekten tüketiciye kadar olan tüm aşamalardaki bilgiler üretici ve tüketicilere birlik tarafından aktarılmaktadır.

Birliğin visyonu “Herkes İsveç Sütünü Sever” şeklindedir.

Birliğe  7500 yetiştirici üyedir.

Birliğe çeşitli dernekler de üye durumundadır. Evcil hayvanlar derneği, süt işletmeleri derneği, cins tanımlama(damızlık değerlendirme) dernekleri Süt Birliğine üyedirler.

AB Ülkelerinde  İşletme Başına düşen inek sayıları;

2007 yılında işlenecek süt miktarları düşerken, önümüzdeki yıldan itibaren artış beklenmektedir.

Üretilen sütün %5’i işletmelerde  tüketilmektedir. %99.5’i de süt işleme sanayine gitmektedir.

İsveç genelinde 325 bin baş sağılır inek bulunmakta ve  inek başına süt verimi 10 ton/baş dır.

1980’li yıllarda süt verimi 6000Kg/baş iken son yıllarda 9000 Kg/baş’ın üzerine çıkmıştır.

Ortalama 3-4 laktasyondan sonra inekler işletmeden çıkarılmaktadır.

 Diğer yandan Ekim-Mayıs arasında  ahırda beslenirken, diğer aylarda merada beslenmektedirler.

Verim tüm AB ülkelerinin ortalamasının üzerindedir.

Üretilen sütün kullanım alanları ve oransal dağılımı (%);

Sütteki yağ oranı 4.2 dolayındadır.

Tüketiciler 6-7 günlük dayanıklılığı olan sütü tercih etmektedirler.UHT’li sütler tercih edilmemektedir.

Kişi başı 113 kg/kişi süt ve süt ürünleri tüketimi bulunmaktadır, ml deki somatik hücre sayısı 400 bin civarındadır.

Piyasada satılan süt ve ürünlerinin fiyatları düştüğünde AB ye başvurulmakta, AB piyasa fiyatı üzerinde fiyatla sütü alarak depolamakta, daha sonra piyasaya sürmektedir. Desteklemeler süt fiyatlarını artırmakta 6.50 kron/lt ye alınan süt 8 kron/lt ye ulaşmaktadır.

AB fonlarından sağlanan destekler son yıllarda düşmüştür.

Tereyağ fiyatları 19.haftadan itibaren artmaktadır.1. haftada 2000$/mt iken 31. haftada 5300 $/mt düzeyine ulaşmakta, talep artmaktadır. Şu anda tereyağı fiyatları 5500$/mt dolayındadır.

Yağsız süt tozu 3050$/mt dan başlayan fiyatı 5400 $/mt a ulaşmıştır.

%26 yağlı süt tozu 1.hafta da 3000$/mt olan fiyatı 31.haftada5450 $/mt a ulaşmıştır.

2006-2007 döneminde AB ülkelerinde çiftçinin eline geçen ortalama süt fiyatı 26-28 € iken İsveç’te 35 €’ya ulaşmıştır.

Üretimde kullanılan malzeme fiyatlarında da artış olmuştur.

Ton başına fiyatta (maliyet); 2006 yılında  900 ton/maliyet  iken, 2007 yılında 1500 ton/maliyete ulaşmıştır.

Soya da fiyat artışı devam etmektedir.

1 lt sütün maliyeti 2.70 kron/lt dolayındadır.

SÜT BİRLİĞİNİN YAPISI:

4 bölgede şubesi yer almaktadır.

Stoklama merkezleri bulunmaktadır.

Şubelerde araştırmalar yapılmaktadır.

Birlik çiftliklerle doğrudan ilişki içinde değildirler.

Süt politikalarının oluşturulması, sütün toplanması, pazarlama konularında araştırma ve görüş oluşturmaktadırlar.

Dr.Yıldırım İÇÖZ.

 20.01.2010 19:07:05